Hoe leg ik een spaarpot voor later aan?

Door Kobe van Reppelen // Blijf op de hoogte via de nieuwsbrief

Ben jij 1 van de miljoenen Belgen die aan pensioensparen doet maar eigenlijk geen idee heeft wat dat inhoudt? Welkom! Je bent niet alleen. Wat schuilt er achter de constructie waarbij je “30% gegarandeerd belastingsvoordeel” hebt en hoezeer houdt deze strategie stand in vergelijking met alternatieve spaarmethodes?

Allereerst, een disclaimer: Ik ben geen financieel expert. Ik ben geen miljonair. Ik ben geen verkoper van eender welk financieel product. Ik ben simpelweg een nieuwsgierig persoon die op zoek gaat naar creatieve oplossingen om problemen in zijn leven aan te pakken. Als ik je kan aanzetten tot nadenken over je financiële strategie, is mijn doel geslaagd. Dat kan ofwel een bevestiging van je huidige situatie zijn, ofwel een figuurlijk duwtje om beter te gaan presteren. 

Pensioensparen: je spaarpot

Wat is nu eigenlijk het systeem van pensioensparen? Laat me beginnen bij het begin: de 3 pijlers.

  • Pijler 1: Het wettelijk pensioen, uitbetaald door de overheid en momenteel gebaseerd op uw carrièrepad. Hevig afhankelijk van de sector waarin je tewerkgesteld bent.
    “Het wettelijk pensioen (eerste pijler) is, zoals de naam het al zegt, bij wet vastgelegd. De hoogte ervan is afhankelijk van het aantal jaren dat u gewerkt hebt en van de hoogte van uw inkomen. Ook periodes van werkloosheid, ziekte en loopbaanonderbreking kunnen meetellen voor de berekening van uw wettelijk pensioen. De regels voor de berekening van uw wettelijk pensioen liggen vast.” (Wikifin)
  • Pijler 2: Het aanvullend pensioen via de beroepsactiviteit. Dit is meestal een percentage van je brutoloon.
    “In sommige gevallen hebt u ook recht op een aanvullend pensioen (tweede pijler). Uw werkgever kan dit voor u opbouwen. Als u zelfstandige bent, kan u dit zelf opbouwen tijdens uw loopbaan. Dit aanvullend pensioen krijgt u in één keer uitbetaald, als een kapitaal, of gespreid in de tijd, bv. als maandelijkse renten.” (Wikifin)
  • Pijler 3: Het aanvullend pensioen waar u zelf verantwoordelijk voor bent, de spaarpot die je zelf tijdens je carrière opbouwt en de aanleiding van dit artikel. Hier hebben we nog een verschil tussen pensioensparen en langetermijnsparen, beiden met een fiscaal gunsttarief.
    “Daarnaast is er nog het pensioensparen (derde pijler). Daarvoor kan U zelf regelmatig een bepaald bedrag opzij zetten, dat belegd wordt in een pensioenspaarfonds of in een pensioenspaarverzekering. Voor het bedrag dat u stort in het kader van het pensioensparen, krijgt u een vermindering in uw personenbelasting.” (Wikifin)

So far, so good. Beginnen sparen kan je vanaf je 18e tot en met je 64e levensjaar. Er zijn 2 mogelijke producten waar u kan instappen, nl. de TAK21 en de TAK23. Bij een TAK21 heeft u recht op een jaarlijks percentage (typisch 1,5%-3%), bij de TAK23-formule heeft u geen vast rendement en dus een variabele opbrengst (door het inleggen van je gespaarde geld in fondsen). De TAK23-producten zijn veel minder populair dan de formule met vast rendement, die trouwens ook onder de deposito-garantie van 100 000 EUR vallen.

De spelregels

30% van je jaarlijks ingelegd kapitaal kan je via de personenbelasting inbrengen en dus ook aftrekken. Hier zijn een paar regels die je in acht moet houden. Je moet minimaal 10 jaar sparen (begin dus voor je 55e als je een laatbloeier bent), het maximale bedrag is gelimiteerd (940 euro in 2015, aanslagjaar 2016), wanneer je samenwoont of getrouwd bent heb je twee keer recht op het belastingsvoordeel (indien jullie apart sparen). De 18-jarige in mij vroeg zich toen af of je ook recht hebt op de aftrek als je geen beroepsinkomen hebt. Het antwoord was helaas negatief. Je moet eerst belastingen betalen voor je kan aftrekken, wat niet onbelangrijk is voor gezinnen met lage inkomens.

Op de 60e verjaardag betaal je een bevrijdende belasting van 8% op al het gespaarde kapitaal. Tussen je 60e en 64e betaal je geen belasting meer, maar maak je wel nog aanspraak op het belastingvoordeel. De overheid besliste onlangs om tussen 2015 en 2019 jaarlijks 1% belasting als voorschot te heffen. Dit wordt dan ook in mindering gebracht van de bevrijdende belasting. Een teken aan de wand, maar daar kom ik later op terug. Het is nog belangrijk om te vermelden dat de bevrijdende belasting niet op je nominaal maar wel fictief kapitaal berekend wordt, afhankelijk van het contracttype dat je afgesloten hebt.

Ten slotte betaal je 33% belasting indien je het bedrag voor de 60e verjaardag zou opnemen, plus eventuele kosten die de verzekeraar u aanrekent. Een akelige gedachte, later meer daarover.

De scheidsrechter

Goed, zo ver zijn we. Het systeem an sich lijkt prima. Je legt jaarlijks een kleine 1000 EUR in, krijgt daar een “mooie 30% bonus” op, én spaart een pensioen bij elkaar. Ken je het gezegde, wanneer dingen te goed lijken om waar te zijn, ze dat meestal ook zo zijn? Laat me de rol van de scheidsrechter toeleggen: er is geen scheidsrechter. Er is een zelf-regulariserende overheid die met je spaargeld doet wat best lijkt voor de gemeenschap. Uitstappen voor je 60e is fiscale zelfmoord, dus in principe geef je de overheid decennialang een zekerheid op jaarlijkse stortingen, samen met de verzekeraars en/of banken. Dat is in principe niet zo slecht. Een probleem met deze opstelling is de grote diversiteit tussen aanbieders aan de ene kant, en klanten aan de andere kant. Zo betaal je meestal instap-, uitstapkosten en een beheersvergoeding. Deze tasten je rendement enorm aan. Ik zocht de aanbiedingen van 3 Belgische banken (november 2015) op:

  • Belfius. Instapkosten: 6%. Uitstapkosten: 0% (of 5% bij vervroegde uitstap). Beheersvergoeding: 0,1268%.
  • ING. Instapkosten: 3%. Uitstapkosten: 5% (degressief de laatste 5j van contract). Beheersvergoeding: onbekend.
  • KBC. Instapkosten: 5%. Uitstapkosten: 5%, zelfde als ING. Beheersvergoeding: 0%.

Even een mathematische berekening toelichten: het maakt niet uit of je in het begin of op het einde betaalt, een percent blijft een percent. 5% in 2015 (op 940 EUR) geeft hetzelfde effect als 5% in 2065 (op xx,xxx EUR), iets wat veel mensen onderschatten. De totale kost is dus: 8% bevrijdende belasting + alle instap- en transactiekosten. Als jij iemand bent die zich tijdens de bankencrisis ergerde aan die onverantwoorde bankiers, besef dan dat je via bovenstaande formule een enorme vrijheid aan erg lucratieve praktijken geeft.

De wereld van vandaag is globaal en flexibel. In het jammerlijke geval wanneer je vroeger moet uitstappen, omdat je kind (of jijzelf), bijvoorbeeld erg ziek is en je de 50 000 EUR nodig hebt. Of wanneer een onverwachte tegenslag, diefstal, wat dan ook wat ervoor zorgt dat je in financiële nood zit, dan mag je nóg eens 33% afgeven aan de fiscus. Ik wens het niemand toe.
Vergeet trouwens niet dat veel mensen een hypothecair krediet afsluiten. Los van de implicaties van zo’n krediet, beperk je je eigen financiële vrijheid enorm. Aan de ene kant ontleen je geld om iets te financieren, aan de andere kant geef je geld voor een enorm lange periode weg.

De zijlijn

SpaarpotHier sta ik dan, aan de zijlijn. Het is leuk, maar eenzaam. Ik kom even terug op de akelige gedachten van hierboven. In de volgende periode wordt er 1% per jaar afgehouden. Ik vraag me af: waarom? Waarom nu? We zitten in een neerwaartse spiraal waar de wereldbevolking steeds ouder en ouder wordt. Alle economische vooruitgang die de samenleving als een geheel kende, is gebaseerd op een economie waar de actieve groep (een pak) groter was dan de non-actieve groep. Dat is in principe niet zo ernstig, als je een deftig beleid voert. Vanuit dat perspectief kan ik me enkel maar inbeelden dat de overheid, en dat is geen beschuldiging maar een vaststelling, op zoek is naar extra inkomsten. De pensioen-vetpotten zijn, welja, vet. Een vroegere heffing is een mooie tijdelijke oplossing, maar zal na verloop van tijd enkel maar meer druk zetten op ons pensioensysteem.

Aanbieders smijten je dood met “een contract”, maar je sluit geen contract af. Er is geen tegenprestatie wanneer alles fout gaat. Jij, als eindklant, draagt alle gevolgen als het negatief afloopt. Ja, je hebt een vast gegarandeerd rendement als je daarvoor kiest, maar that’s it. Dat is het enige wat je in de hand hebt. Je hebt de vermindering van 40% naar 30% fiscaal voordeel niet in de hand. Je hebt het bevriezen van de indexering van je jaarlijkse bijdrage (zoals de Vlaamse regering doorvoerde) niet in de hand. Mijn grootste angst: je hebt de uitbetalingsmodaliteiten niet in de hand. Ja, op dit moment kan je je gespaard kapitaal in 1 keer opnemen. Maar niemand, letterlijk niemand, kan mij garanderen dat het in 2050 nog zo zal zijn. De demografische trend ziet er niet rooskleurig uit, en niemand belet een overheid om nieuwe wetten uit te schrijven. Het kan zomaar zijn dat u en ik, op onze pensioenleeftijd, een maandelijkse uitbetaling krijgen. Omdat er simpelweg niet méér geld is. Daar sta je dan. Een fortuin bijeengespaard, maar je kan er niet aan. Ohja. Denk je echt dat 940 EUR per jaar voldoende is om een mooi pensioen op te bouwen?

Mag ik nog verdergaan in mijn doemscenario? Het electoraal belang van systemen zoals het pensioensparen, is gigantisch. Dat bewijst het ARCO-debacle nog steeds. Hoezo is het fair dat bepaalde doelgroepen wél gered worden, en anderen niet? De grillen van politici kan ik niet voorspellen, en dat boezemt mij angst in.
En wat als ik morgen, zoals steeds meer mensen tegenwoordig voor mogelijk houden, een tijd in het buitenland ga werken? Elk land heeft een ander systeem. Ja, je kan je geld simpelweg laten staan, maar dat is financieel een grote aderlating.

Ten slotte kan men, onder het iedereen draagt zijn steentje bij-mom, zomaar een aanpassing van het fiscaal voordeel doorvoeren. Of de belasting verhogen. Of je 30% voordeel terugeisen. Dit lijkt nu politieke zelfmoord, maar tijden veranderen en de politiek volgt. Vraag maar aan Gorbatsjov.

Oké, allemaal goed en wel

Hier kom ik terug op mijn disclaimer: ik ben gelukkig geen financieel expert. Ik ga je niet zeggen dat je wel of niet aan pensioensparen moet doen. Ofnee. Ik ga je wel zeggen: dat je aan pensioensparen moet doen. Ik ga je er niet bij vertellen op welke manier jij dat moet doen. Iedereen heeft een andere tolerantie voor risico. Nachtrust is voor veel mensen belangrijker dan een paar euro. Maar hier is mijn stappenplan om je eigen pensioenfonds op te bouwen:

  1. Investeer in de eerste plaats in jezelf en je kennis. Dit is je meest waardevolle asset. Stel vragen.
  2. Begin met gratis bronnen. Zoek op of pensioensparen voor jou de moeite waard is. Bekijk dan de alternatieven:
  3. Koop een paar boeken (boek 2) over financiën, met 940 EUR kom je erg ver. Lees online bronnen. Begin hier om bekend te worden met de materie.
  4. Bekijk de Bogleheads strategie eens je een beter inzicht krijgt in bovenstaande onderwerpen.

Bovenstaande stappen zetten je al een heel stuk in de goede richting. Zelf ben ik een passief indexbelegger, maar dat is hier nog niet zo relevant. Als dit artikel je aanzet om na te denken over je persoonlijk pensioenplan en je wilt de alternatieven verkennen: super. Blijf je bij het oude? Ook super. Zolang je maar op de hoogte bent van het algemeen kader. Ik kan je enkel maar aanraden om bovenstaande bronnen te bekijken. Met tijd aan je zijde zijn de mogelijkheden enorm. Transactie- en beurskosten, roerende voorheffing, speculatietaks, rendement en fiscaliteit zijn op dit moment niet zo belangrijk. Mijn eigen concreet systeem (oftewel, hoe ik met €658 meer ga sparen dan anderen met €940 EUR) bespreek ik in een toekomstig artikel.

Foto: The Future of Money

3 reacties

David Neven 16 januari 2016 Reageer

Ik heb een paar jaar geleden een pensioen spaarcontract afgesloten bij ERGO. 1000 per jaar voor een gegarandeerd rendement. En belastingsaftrekbaar. Op zich kan ik er weinig of niets slecht over zeggen, maar het blijft wel geld waar ik nu geen enkele controle over heb. Voorspellingen dat het een leuke winst zal opbrengen zijn uiteindelijk alleen maar voorspellingen…

Wouter Vanderkoppen 16 januari 2016

Vorige week heb ik een bezoek gekregen van de verkopers van ERGO, ze wouden dat ik tekende voor zo’n spaarrekening. Ik heb de boot nog wat afgehouden en zie veel slechte ervaringen over hen op de fora. Wat is jouw ervaring?

David Neven 16 januari 2016

Wel hun klantencommunicatie is zeer goed, ik heb zeer snel een antwoord op mijn vragen en ik krijgt standaard een overzicht van mijn rekening met de interesten. Ik heb dat ook gelezen maar voor het moment kan ik niet zeggen dat ik ermee eens ben.

Nu ja, het probleem is ook dat het afkopen van zo een spaarcontract zou betekenen dat je de helft van het bedrag kwijt bent. Dus eens getekend zit je eraan vast.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.